Traktat akcesyjny

Traktat akcesyjny dla 10 nowych państw członkowskich UE jest najbardziej skomplikowana umową międzynarodową w historii. Dokument będzie bowiem obejmował bardzo dużo sfer życia, zostanie zapisany w 22 językach, a podpiszą go przedstawiciele aż 25 państw-stron.

Z CZEGO SKŁADA SIĘ TRAKTAT?

Traktat składa się z kilku części, bo zawiera właściwy Traktat Akcesyjny, Akt Akcesyjny oraz protokoły i załączniki. Elementy te mają moc prawnie wiążącą i stanowią część aktu akcesyjnego. Ponadto dołączone są do niego deklaracje.

Załącznikiem może być np. lista leków lub zakładów mleczarskich objętych okresem przejściowym, a dotyczą one poszczególnych postanowień dotyczących okresów przejściowych.

Natomiast deklaracje do tzw. Aktu Końcowego Konferencji Akcesyjnej są jednostronnymi deklaracjami, które stanowią część Aktu Akcesyjnego, ale służą jedynie interpretacji traktatu i nie mają mocy prawnej.

Właściwy Traktat Akcesyjny jest wspólny dla wszystkich 10 państw przystępujących do UE w 2004 roku, w pozostałych dokumentach traktatu są części wspólne i części dotyczące wyłącznie poszczególnych państw, natomiast deklaracje odnoszą się tylko do konkretnych państw.

Przepisy dotyczące Polski mają zajmować największą część traktatu. Na razie nie wiadomo jaką będzie miała objętość, ale jeden tylko - co prawda najdłuższy - załącznik zawierający listę leków, zajmuje kilkaset stron.

Traktat właściwy ma tylko trzy artykuły: pierwszy o tym, że 10 państw przystępuje do UE, drugi o językach traktatu, a trzeci - o wejściu traktatu w życie. Jednocześnie jest odwołanie to Aktu Akcesyjnego, w którym zawarte są szczegóły.

Te trzy artykuły zajmują jedynie trzy strony, jednak cały tekst zajmuje stron 12, ponieważ są tam też elementy, które zwykle występują w umowach międzynarodowych, takie jak np. lista państw przystępujących do Unii, czy lista pełnomocników.

Zasadniczym załącznikiem Traktatu jest Akt Akcesyjny o warunkach przystąpienia do UE, w którym zawarte są wszystkie wynegocjowane okresy przejściowe i dostosowania techniczne, czyli zmiany w ustawodawstwie wspólnotowym wynikające z rozszerzenia.

Przykładem takich zmian technicznych są np. unijne grupy robocze, których skład z obecnych 15 członków, skład musi być rozszerzony do 25, czy nalepki na sprzęcie gospodarstwa domowego informujące o zużyciu prądu, które będą musiały być napisane również w językach nowych państw członkowskich. Większość rozwiązań technicznych jest takich samych dla wszystkich 10 krajów.

Akt Akcesyjny z kolei dzieli się na część wspólną dla wszystkich nowych państw i część odnoszącą się tylko do niektórych. W części dotyczącej wynegocjowanych warunków członkostwa jest podobnie: są tam zapisy o rozwiązaniach przejściowych dotyczących wszystkich członków i te, które dotyczą poszczególnych państw. W tej ostatniej części widoczny będzie indywidualny uzysk negocjacyjny każdego z kandydatów.

WCZEŚNIEJSZE TRAKTATY

Wszystkie dotychczasowe traktaty akcesyjne są stanowią odmiany Traktu Rzymskiego, na podstawie którego została utworzona Europejska Wspólnota Gospodarcza. Ten pierwszy, unijny dokument podpisali przywódcy sześciu państw (Niemiec, Francji, Włoch, Belgii, Holandii i Luksemburga) 25 marca 1957 roku na rzymskim Kapitolu.

Kolejny: Jednolity Akt Europejski, podpisano w 1986 roku, a siedem lat później na jego podstawie powstał Jednolity Rynek. W 1992 roku podpisany został Traktat z Maastricht, dzięki któremu EWG przekształcono w Unię Europejską i powstała wspólna waluta - euro. Następny - Traktat Amsterdamski - podpisano w 1997 roku, na jego podstawie prawo europejskie objęło obszar "bezpieczeństwo i wymiar sprawiedliwości", co pozwoliło znieść kontrolę na wewnętrznych granicach Wspólnoty. Ostatni - Traktat Nicejski z 2001 roku, pozwolił na zmiany w instytucjach europejskich przygotowujące UE do kolejnego rozszerzenia, tym razem o 10 nowych członków.

Część europejskiego prawa stanowią także traktaty o przystąpieniu do Unii kolejnych państw: z 1973 roku rozszerzenie o Wielką Brytanię, Irlandię i Danię, w 1981 roku o Grecję, w 1986 roku o Hiszpanię i Portugalię oraz w 1995 roku o Szwecję, Finlandię i Austrię.

HARMONOGRAM PRAC NAD TRAKTATEM

  • Przekazanie uwag państw przystępujących do Unii Europejskiej dotyczących korekt technicznych, opuszczeń i uwag o charakterze prawno-językowym - 13 lutego 2003;
  • przyjęcie przez Komisje Spraw Zagranicznych PE - 18 lutego 2003;
  • oficjalne przekazanie Parlamentowi Europejskiemu - 20 lutego 2003;
  • finalne prace prawników lingwistów - w marcu 2003;
  • dyskusja w Komisji Spraw Zagranicznych PE z udziałem Guentera Verheugena - 18-19 marca 2003;
  • wydanie opinii przez Parlament Europejski - 9 kwietnia 2003;
  • decyzja Rady UE o akceptacji wniosków akcesyjnych - 14 kwietnia 2003;
  • podpisanie Traktatu Akcesyjnego - 16 kwietnia 2003 r.

    Po stronie polskiej zgodę na podpisanie Traktatu akcesyjnego wyraża, w drodze uchwały, Rada Ministrów. Podpisanie Traktatu po stronie polskiej musi być poprzedzone następującymi działaniami wynikającymi z ustawy o umowach międzynarodowych:

  • opracowanie tekstu uzasadnienia projektu Traktatu - do końca lutego 2003;
  • uzgodnienia międzyresortowe projektu Traktatu - 3-17 marca 2003;
  • przekazanie Sekretarzowi Rady Ministrów wniosku o udzielenie przez Radę Ministrów zgody na podpisanie Traktatu - 24 marca 2003;
  • uchwała Rady Ministrów udzielająca zgody na podpisanie Traktatu 8 kwietnia 2003;
  • podpisanie Traktatu 16 kwietnia 2003